Vasilis PapastathisΌσο περισσότερο ασχολούμαι με τα ρολόγια, τόσο λιγότερο με πείθουν τα μεγάλα λόγια. Όροι όπως “συλλεκτικό”, “iconic” ή “haute horlogerie” χρησιμοποιούνται σήμερα με τέτοια ευκολία, ώστε συχνά χάνουν το βάρος τους. Γι’ αυτό και, όταν πιάνω ένα ρολόι στα χέρια μου, προσπαθώ συνειδητά να ξεχάσω την τιμή, το brand και το αφήγημα που το συνοδεύει. Αν κάτι αξίζει πραγματικά, πρέπει να μπορεί να σταθεί και χωρίς αυτά.
Η πρώτη μου ματιά δεν πάει ποτέ στα complications. Δεν με ενδιαφέρει αν υπάρχει διηνεκές ημερολόγιο, φάσεις της σελήνης ή δεύτερη ζώνη ώρας. Όχι γιατί δεν εκτιμώ την τεχνική δυσκολία τους, αλλά γιατί έχω δει υπερβολικά πολλά ρολόγια να κρύβουν πίσω από περίπλοκες ενδείξεις έναν σχεδιασμό χωρίς αυτοπεποίθηση. Για μένα, η πολυπλοκότητα δεν είναι απόδειξη ανωτερότητας, και πολύ συχνά λειτουργεί σαν αντιστάθμισμα ανασφάλειας.
Αυτό που με ενδιαφέρει πρώτο είναι ο μηχανισμός – όχι ως λίστα προδιαγραφών, αλλά ως αντικείμενο σκέψης. Θέλω να καταλάβω αν ο calibre έχει λόγο ύπαρξης, αν είναι καλοσχεδιασμένος, αν έχει αρμονία. Ένας απλός, σωστά φινιρισμένος μηχανισμός με καθαρή αρχιτεκτονική με συγκινεί περισσότερο από έναν τεχνικά εντυπωσιακό αλλά άχαρο μηχανισμό. Η αληθινή δεξιοτεχνία δεν φωνάζει· φαίνεται.
Αμέσως μετά κοιτάζω την κάσα. Εκεί συνήθως αποκαλύπτεται η αλήθεια. Οι ακμές, οι καμπύλες, οι μεταβάσεις ανάμεσα σε γυαλισμένες και σατινέ επιφάνειες δεν συγχωρούν προχειρότητα. Ένα ρολόι μπορεί να έχει σπουδαίο μηχανισμό και να αποτυγχάνει πλήρως εξωτερικά. Αν η κάσα δεν έχει χαρακτήρα, αν δεν “συνομιλεί” με τον καρπό, ό,τι κι αν κρύβεται μέσα της χάνει αξία.
Το καντράν είναι το σημείο όπου, προσωπικά, γίνομαι πιο αυστηρός. Έχω κουραστεί να βλέπω ρολόγια που προσπαθούν να εντυπωσιάσουν με υφές, χρώματα και πληροφορίες χωρίς λόγο. Ένα καλό καντράν δεν χρειάζεται να εξηγηθεί. Αν πρέπει να μου πει κάποιος γιατί είναι ωραίο, συνήθως δεν είναι. Η καθαρότητα, η ισορροπία και η σωστή κλίμακα είναι αρετές που δεν αντικαθίστανται από design tricks.
Ιδιαίτερη σημασία δίνω στην απουσία. Ναι, στην απουσία. Ένα ρολόι που τολμά να είναι time-only, ή που αφήνει εκτός την ημερομηνία, ένα κατά τα άλλα “εύκολο” παράθυρο, δείχνει αυτοπεποίθηση. Δηλώνει ότι δεν χρειάζεται να αποδείξει κάτι. Σε μια εποχή υπερπληροφόρησης, η συγκράτηση είναι συχνά η πιο δύσκολη επιλογή.
Όταν μπαίνουμε στο θέμα των complications, η άποψη μου είναι ξεκάθαρη: δεν με κερδίζουν από μόνες τους. Ένα διηνεκές ημερολόγιο έχει νόημα μόνο αν είναι αναγνώσιμο, λειτουργικό και αισθητικά ενσωματωμένο. Διαφορετικά, είναι απλώς μια άσκηση επίδειξης. Το ίδιο ισχύει και για τις φάσεις της σελήνης, ένα complication που αγαπώ όταν γίνεται σωστά και το απορρίπτω όταν χρησιμοποιείται ως διακοσμητικό άλλοθι.
Αυτό που τελικά με πείθει είναι η συνοχή. Θέλω να αισθάνομαι ότι το ρολόι ξέρει τι είναι. Ότι ο μηχανισμός, η κάσα, το καντράν και οι λειτουργίες του υπηρετούν την ίδια ιδέα. Όταν ένα ρολόι προσπαθεί να είναι όλα ταυτόχρονα -σπορ, κομψό, συλλεκτικό, τεχνικά εντυπωσιακό- συνήθως αποτυγχάνει στο να είναι κάτι ουσιαστικά.
Η συλλεκτική αξία, τέλος, είναι για μένα αποτέλεσμα, όχι στόχος. Αν ένα ρολόι είναι καλοσχεδιασμένο, σωστά κατασκευασμένο και ειλικρινές ως αντικείμενο, τότε έχει πιθανότητες να αντέξει στον χρόνο. Αν σχεδιάστηκε πρωτίστως για να συζητηθεί, να φωτογραφηθεί ή να μεταπωληθεί, αυτό φαίνεται σχεδόν πάντα.
Δεν πιστεύω σε απόλυτα κριτήρια, αλλά πιστεύω στην καθαρή ματιά. Όσο περισσότερα ρολόγια βλέπω, τόσο λιγότερα με ενδιαφέρουν πραγματικά. Και ίσως αυτό είναι το μεγαλύτερο μάθημα της υψηλής ωρολογοποιίας: η ποιότητα δεν πολλαπλασιάζεται· ξεχωρίζει.
