Vasilis PapastathisΥπάρχουν στιγμές στην ιστορία που ο κόσμος χάνει τον ρυθμό του. Πόλεμοι, οικονομικές καταρρεύσεις, πανδημίες, γεωπολιτικές αναταράξεις κάνουν την καθημερινότητα αβέβαιη και το μέλλον θολό. Σε τέτοιες περιόδους, οι άνθρωποι αναζητούν κάτι σταθερό, κάτι που δεν επηρεάζεται εύκολα από τον πανικό, τις αγορές ή τις ειδήσεις της ημέρας. Και σχεδόν πάντα, σε αυτές τις στιγμές, παρατηρείται το ίδιο φαινόμενο: κάποιοι στρέφονται στα ρολόγια.
Όχι στα ρολόγια ως μόδα, ούτε ως επίδειξη πλούτου. Στρέφονται σε αυτά ως αντικείμενα με διάρκεια, βάρος και ιστορία. Ως κάτι που συνεχίζει να λειτουργεί όταν ο κόσμος γύρω μοιάζει να διαλύεται. Δεν είναι τυχαίο ότι σε περιόδους πολέμων, υπερπληθωρισμού ή κοινωνικής ανασφάλειας, η ζήτηση για συγκεκριμένα μηχανικά ρολόγια όχι μόνο δεν εξαφανίζεται, αλλά πολλές φορές ενισχύεται.
Κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τα ρολόγια ήταν από τα λίγα προσωπικά αντικείμενα που οι άνθρωποι προστάτευαν με επιμονή. Χωρούσαν σε μια τσέπη, περνούσαν σύνορα, ανταλλάσσονταν, κρύβονταν. Δεν εξαρτιόνταν από ρεύμα, τράπεζες ή κράτη. Μετρούσαν τον χρόνο με την ίδια ακρίβεια είτε σε ένα καταφύγιο είτε σε ένα σπίτι που είχε μείνει όρθιο. Αυτή η αίσθηση αυτονομίας και ανθεκτικότητας συνοδεύει τα μηχανικά ρολόγια μέχρι σήμερα.
Στις σύγχρονες κρίσεις, το μοτίβο επαναλαμβάνεται. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, όταν η καθημερινότητα πάγωσε και ο χρόνος απέκτησε μια περίεργη, σχεδόν άμορφη αίσθηση, πολλοί στράφηκαν ξανά σε αντικείμενα που είχαν ουσία και διάρκεια. Όχι απαραίτητα για να αγοράσουν, αλλά για να επαναπροσδιορίσουν τι αξίζει να διατηρηθεί. Τα μηχανικά ρολόγια, με την αργή και σταθερή τους λειτουργία, έμοιαζαν σχεδόν αντιστικτικά απέναντι στην ταχύτητα και την ανασφάλεια της εποχής.
Η αξία τους σε τέτοιες περιόδους δεν είναι μόνο οικονομική. Είναι ψυχολογική και πολιτιστική. Ένα καλό ρολόι δεν εξαρτάται από εφαρμογές, αναβαθμίσεις ή servers. Συνεχίζει να λειτουργεί όπως λειτουργούσε πριν από δεκαετίες. Αυτό από μόνο του δημιουργεί εμπιστοσύνη. Σε έναν κόσμο που αλλάζει βίαια, η προβλεψιμότητα γίνεται πολυτέλεια.
Οι άνθρωποι που επιλέγουν ρολόγια σε περιόδους κρίσης δεν το κάνουν επειδή πιστεύουν ότι βρήκαν μια “εύκολη επένδυση”. Το κάνουν επειδή αναγνωρίζουν την αξία της χειροτεχνίας, της περιορισμένης παραγωγής και της ιστορίας. Ένα μηχανικό ρολόι φτιάχνεται για να επιβιώσει δεκαετίες, όχι κύκλους ειδήσεων. Δεν ακολουθεί την έννοια της κατανάλωσης, αλλά της διατήρησης.
Υπάρχει επίσης κάτι βαθιά ανθρώπινο σε αυτή την επιλογή. Όταν όλα γύρω μοιάζουν αβέβαια, ο άνθρωπος αναζητά αντικείμενα που του θυμίζουν ότι ο χρόνος συνεχίζεται, ανεξάρτητα από τις κρίσεις. Το σταθερό τικ-τακ ενός μηχανισμού λειτουργεί σχεδόν καθησυχαστικά. Δεν υπόσχεται ότι όλα θα πάνε καλά, αλλά υπενθυμίζει ότι ο χρόνος δεν σταματά και ότι η συνέχεια υπάρχει.
Σε οικονομικές κρίσεις, όταν τα νομίσματα χάνουν αξία και οι αριθμοί στις οθόνες γίνονται αφηρημένοι, τα φυσικά αντικείμενα αποκτούν ξανά σημασία. Ένα ρολόι έχει βάρος, υφή, παρουσία. Δεν είναι ψηφιακή καταχώριση. Μπορείς να το κρατήσεις, να το φορέσεις, να το δώσεις. Αυτή η απτή σχέση με την αξία γίνεται καθοριστική σε περιόδους αβεβαιότητας.
Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές συλλογές ρολογιών δημιουργήθηκαν ή ενισχύθηκαν σε δύσκολες εποχές. Οι συλλέκτες μιλούν συχνά για τις στιγμές που απέκτησαν τα πιο σημαντικά τους κομμάτια όχι σε περιόδους ευφορίας, αλλά σε περιόδους έντασης. Εκεί που η απόφαση δεν είχε να κάνει με την επίδειξη, αλλά με την ανάγκη να κρατήσουν κάτι που θα τους ξεπεράσει χρονικά.
Τα ρολόγια που αντέχουν στις κρίσεις δεν είναι απαραίτητα τα πιο φανταχτερά. Είναι αυτά με καθαρό design, στιβαρή κατασκευή και ιστορία. Αντικείμενα που δεν χρειάζονται εξηγήσεις. Όσο λιγότερο εξαρτώνται από τη μόδα της εποχής τους, τόσο μεγαλύτερη αντοχή δείχνουν στον χρόνο.
Σε έναν κόσμο που δοκιμάζεται συνεχώς, η επιλογή ενός ρολογιού γίνεται συχνά μια σιωπηλή δήλωση. Όχι πλούτου, αλλά στάσης ζωής. Μια δήλωση ότι κάποια πράγματα αξίζει να διαρκούν, ακόμα κι όταν όλα γύρω αλλάζουν. Ότι η ποιότητα, η υπομονή και η συνέπεια εξακολουθούν να έχουν νόημα.
Ίσως γι’ αυτό, σε κάθε μεγάλη κρίση, κάποιοι δεν κοιτούν μόνο πώς να προστατευτούν, αλλά τι αξίζει να κρατήσουν. Και μέσα σε αυτή την αναζήτηση, τα ρολόγια συνεχίζουν να βρίσκουν τη θέση τους. Όχι ως απάντηση στον φόβο, αλλά ως υπενθύμιση ότι ο χρόνος, όταν αποτυπώνεται σωστά, μπορεί να αντέξει πολύ περισσότερα από μια εποχή αναταραχής.
